Số liệu thống kê từ Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho thấy, tổng sản lượng cà phê niên vụ 2025 của Việt Nam ước đạt 1,8 - 2 triệu tấn, tăng 9% so với niên vụ trước. Kim ngạch xuất khẩu cà phê trong năm 2025 đạt khoảng 1,59 triệu tấn, tương đương 8,9 tỷ USD. Ngành hàng cà phê tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của nông nghiệp Việt Nam, tạo sinh kế và thu nhập ổn định cho hàng triệu nông dân, thành viên hợp tác xã (HTX). Còn theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), năm 2026, xuất khẩu cà phê dự báo tiếp tục khả quan nhờ nhu cầu tiêu thụ toàn cầu ổn định và chính sách đa dạng nguồn cung từ các thị trường nhập khẩu.
Trong khi đó, dẫn số liệu thống kê từ Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), giới chuyên gia kinh tế cho hay, nếu sản xuất và chế biến 1 tấn cà phê nhân thì sẽ phát sinh đưa ra môi trường khoảng 0,5-0,6 tấn vỏ khô. Nếu ngành cà phê đang sở hữu “mỏ vàng”, biết cách khai thác, đi đúng hướng sẽ mang lại giá trị kinh tế không hề nhỏ. Song đi liền với đó là áp lực về giải quyết bài toán môi trường và nâng cao giá trị kinh tế. Hiện vẫn có khoảng 70% - 80% lượng vỏ cà phê tại một số địa phương chuyên trồng loại cây này chưa được xử lý triệt để, bị đổ thải tự nhiên hoặc đốt lộ thiên, gây ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.
Theo ông Imai Toshiro - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Phúc Lai (Flix) Communication cho rằng, mặc dù đã có những tiến bộ nhưng mức đầu tư vào chế biến sâu của cà phê Việt Nam vẫn còn hạn chế so với quy mô sản xuất. Nếu không đẩy mạnh hơn chế biến sâu đi đôi với sản xuất bền vững, cà phê Việt Nam có nguy cơ bị mắc kẹt trong vai trò “nhà cung cấp sản lượng lớn” thay vì trở thành bên “tạo ra giá trị gia tăng”.
Theo các chuyên gia, không chỉ đơn thuần là phế phụ phẩm, vỏ cà phê còn là một “mỏ vàng” cần được tận dụng khai thác. Nhất là khi kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang được coi trọng... Nếu các hợp tác xã (HTX) muốn xuất khẩu cà phê thuận lợi thì vấn đề giảm phát thải nhà kính từ khâu trồng trọt, xử lý chất thải từ vỏ cà phê cần được coi trọng.
Hiện nhiều cơ sở, HTX trên cả nước áp dụng mô hình ủ vỏ cà phê thành phân hữu cơ vi sinh. Cách làm này giúp HTX tiết kiệm chi phí bón phân và cho kết quả tốt hơn về môi trường, tăng tính chủ động trong quản lý chất thải. Trong khi đó, giá phân bón vô cơ hiện nay biến động liên tục khiến HTX, người trồng cà phê gặp nhiều khó khăn. Nhưng khi các HTX chủ động áp dụng khoa học công nghệ vào ủ vỏ cà phê thành phân vi sinh, có thể giúp giảm tới 20 - 30% chi phí canh tác.
Thay vì tái sử dụng vỏ cà phê làm phân bón, một số HTX đầu tư hệ thống dây chuyền máy móc nhằm chế biến sâu để gia tăng giá trị. Như HTX cà phê Bích Thao (Sơn La) với mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng vỏ quả cà phê để sản xuất trà. Ông Nguyễn Xuân Thao - Giám đốc HTX Bích Thao chia sẻ, trà siro vỏ cà phê mang lại giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với cà phê nhân truyền thống. Sản phẩm được thị trường châu Âu và Mỹ ưa chuộng nhờ vị ngọt tự nhiên, giàu vitamin, hàm lượng chất kích thích thấp và có lợi cho sức khỏe. Đặc biệt, quá trình chế biến không sử dụng nước, vừa đảm bảo chất lượng sản phẩm vừa không gây ô nhiễm môi trường. Hiện nay, giá bán trong nước của trà siro vỏ cà phê đạt khoảng 1,4 - 1,5 triệu đồng/kg, cao gấp nhiều lần so với cà phê nhân chất lượng cao (chỉ ở mức 700.000 - 800.000 đồng/kg). Đây là minh chứng rõ nét cho việc biến phụ phẩm thành sản phẩm giá trị gia tăng, mở ra hướng đi mới đầy tiềm năng cho các HTX.
Ông Trịnh Đức Minh - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột cho hay, trà Cascara làm từ vỏ cà phê xuất hiện khoảng 5 năm trở lại đây, thị trường tiêu thụ nhỏ lẻ, khắt khe. Sản phẩm này có yêu cầu về vệ sinh nghiêm ngặt, là nguyên liệu dùng để làm trà, pha uống trực tiếp nên khâu an toàn thực phẩm rất được chú trọng. Vì vậy, muốn bán được vỏ cà phê, người nông dân phải nắm vững các yêu cầu của sản phẩm, không đổ xô sản xuất mặt hàng này, cần liên kết với các HTX, công ty có uy tín, có đầu ra để được định hướng, hợp tác cụ thể.
Theo Đại Đoàn Kết
