 |
Theo thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam trong 9 tháng đầu năm đạt hơn 3,45 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc đại lục đạt gần 3,3 tỷ USD, tăng 27,6%, chiếm gần 96% tổng kim ngạch, cao hơn mức 93,6% của cùng kỳ.
Quy mô xuất khẩu sang các thị trường khác còn khá khiêm tốn. Papua New Guinea đứng thứ hai với 37,68 triệu USD, tiếp đến là Hong Kong đạt 36,7 triệu USD và Mỹ gần 20,5 triệu USD.
Khó tìm thị trường thay thế trong ngắn hạn
Các thị trường như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia còn dư địa phát triển, song chưa đủ khả năng tiếp nhận lượng lớn sầu riêng tươi nếu Việt Nam phải chuyển hướng xuất khẩu trong thời gian ngắn. Nhu cầu tại những thị trường này phần lớn gắn với sản phẩm đông lạnh hoặc nhóm khách hàng châu Á, nên khó thay thế Trung Quốc về quy mô tiêu thụ.
Rủi ro này còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thương lượng giá của người trồng. Vào chính vụ, sản lượng thu hoạch tăng mạnh trong khi đầu ra chủ yếu trông chờ xuất khẩu sang Trung Quốc. Nếu hoạt động thông quan gián đoạn, thương lái có thể giảm thu mua hoặc hạ giá. Nông dân thiếu điều kiện bảo quản vì thế khó giữ hàng để chờ thị trường phục hồi.
Kiểm soát chất lượng, tăng năng lực bảo quản và chế biến
Các địa phương cần nâng cao năng lực xét nghiệm, tăng cường giám sát mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, hạn chế tình trạng lô hàng không đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Về dài hạn, đầu tư kho lạnh, hệ thống cấp đông và chế biến sâu được xem là hướng đi cần thiết. Các sản phẩm như sầu riêng tách múi đông lạnh, kem, bánh hoặc bột sầu riêng giúp kéo dài thời gian bảo quản, thuận lợi hơn khi vận chuyển đến thị trường xa và giảm áp lực tiêu thụ trái tươi trong mùa thu hoạch.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần khai thác hiệu quả hơn các thị trường thuộc Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA). Việc tiếp cận phân khúc cao cấp, hệ thống siêu thị và nhóm khách hàng châu Á tại Mỹ, Nhật Bản, EU cần gắn với đáp ứng các tiêu chuẩn như GlobalG.A.P. hoặc hữu cơ.
Tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân cũng là giải pháp quan trọng. Thông qua hợp đồng bao tiêu dài hạn với hợp tác xã, doanh nghiệp có thể phối hợp kế hoạch thu hoạch, chủ động nguồn cung và đầu tư hạ tầng bảo quản, logistics ngay tại vùng nguyên liệu. Sự liên kết này giúp giảm áp lực bán gấp khi vào chính vụ hoặc khi xuất khẩu gặp gián đoạn.
